Roma Hukuku Terimleri A’dan Z’ye
A verbis legis non est recedendum - Kanunun lafzından uzaklaşılmamalıdır,
Abrogata lege abrogante non reviviscit lex abrogata - Bir kanun ilga edildikten sonra, önceki kanun kendiliğinden yürürlüğe girmez
Absoluta sententia expositore non indiget - Mükemmel ve mutlak bir hüküm yorumcu gerektirmez
Actori incumbit onus probandi - İspat yükü davacıya aittir
Ad quaestionem facti non respondent iudices; ad quaestionem legis non respondent iuratores - Hakimler, vakıalara ilişkin meselelere cevap vermez; yeminliler - bilirkişiler, jüri - hukuki meselelere cevap vermez
Ames iudicio, non amore iudices - Hüküm sevgi ile verilmeli, fakat sevgiden hareketle verilmemelidir
Argumenta non sunt numeranda, sed ponderanda - Deliller sayılmaz, tartılır
Benignus leges interpretandae sunt, quo voluntas earum conservetur - Kanunlar amaçlarına uygun olarak yorumlanmalıdır
Bonis nocet, qui malis parcit - Kötüleri affeden, iyilere zarar verir
Casus fortuitus a mora excusat - Beklenmedik hal, temerrüdü mazur gösterir
Cessante ratione legis, cessat lex ipsa - Bir kanunun amacı ortadan kalkarsa, kanun da kalkmalıdır
Confessio est regina probationum - İkrar, delillerin kraliçesidir
Consanguinei düorum concumbentium non sunt affines - Eşlerin akrabaları olan dünürler arasında hısımlık olmaz
Consuetudo est optima legum interpres - Uygulama kanunun en iyi yorumcusudur
Contractus ex conventione legem accipere dinoscuntur - Tarafların üzerinde mutabık kaldığı hususlar, kanun gibidir
Conventio est lex - Anlaşma, kanundur
Conventio privatorum non potest publico iuri - Kamu hukuku, tarafların anlaşması ile değiştirilemez
De internis non iudicat praetor - Hakim, içte olan (niyet) ile uğraşmaz
Delicta parentium liberis non nocent - Ana babanın suçu çocuklarına zarar vermez
Docendo discimus - Öğretirken öğreniyoruz
Dura lex, sed lex - Kanun serttir ama kanundur
Eius est interpretari leges, cuius est condere - Kanunu koyan yorumlamaya da yetkilidir
Error calculi non nocet - Hesap hatası zarar vermez
Error insyllaba non nocet - Yazı hatası zarar vermez
Etiam tacere est respondere - Susma dahi cevap vermektir
Facta per testes, non pacta probantur - Tanıklarla anlaşmalar değil, vakıalar kanıtlanır
Familias consenvari publice interest - Ailelerin muhafazasında toplumun yararı vardır
Feminae pro infirmitate sexus minus ausuras esse credentur - Cinsiyetlerinin zayıflığı nedeniyle kadınların cesaret edebileceklerinin daha az olduğuna inanılır
Fiat iustitia nec pereat mundus - Dünyanın yıkılmaması için adalet sağlanmalıdır
Geminant peccatum, quem delicti non pudet - Fiilinden utanmayanın suçu ağırlaşır
Genera non pereunt - Neviler telef olmaz
Generalia specialibus non derogant - Genel olan özel olanı ilga etmez
Generalibus specialia derogant - Özel olan genel olanı ilga eder
Graviore culpa graviore poena - Kusur ağırlaştıkça ceza da ağırlaşır
Haec sunt praecepta iuris: Honeste vivere, neminem laedere, suum cuique tribuere - Hukukun emirleri şunlardır: Şerefli yaşamak, kimseye zarar vermemek, herkese kendisinin olanı vermek
In conventionibus contrahentium voluntas potius quam verba spectare placuit - Sözleşmelerde tarafların kullandığı kelimelerden çok iradelerine bakılmalıdır
In dubio pro reo - Şüpheden sanık yararlanır
In societatis contractibus fides exhuberat - Şirket akitlerinde sadakat esastır
Infinita aestimatio est libertatis - Özgürlüğün değeri sonsuzdur
Inter proximos fraus facile praesumitur - Yakın akrabalar arasında hile kolaylıkla yapılır
Interest rei publicae, ut sint finis litium - Davaların, uyuşmazlıkların sona ermesinde kamu yararı vardır
Invitus procurationem suscipere nemo cogitur - Hiç kimse iradesi hilafına temsilcilik yapmaya zorlanamaz
Is, qui tacet, non fatetur - Susan ikrar etmiş olmaz
Iudex est lex loquens - Hakim, konuşan kanundur
Iudicia suum effectum habere debent - Mahkeme kararları etkili olmalı ve uygulanmalıdır
Iura scripta sunt vigilantibus - Hukuk dikkatliler (uyanıklar) için yazılmıştır
Iure suo uti nemo cogitur - Hiç kimse hakkını kullanmaya zorlanamaz
Ius est ars boni et aequi - Hukuk iyi ve adil olanın sanatıdır
Ius naturae bes immutabile - Tabii Hukuk değişmezdir
Ius publicum privatorum pactis mutare non potest - Kamu Hukuku kişilerin anlaşması ile değiştirilemez
Ius respicit aequitatem - Hukukun hedefi adalettir
Iustitiae dilatio est quaedem negatio - Geciken adalet onun reddi demektir
Leges ab omnibus intellegi debent - Kanunlar herkes tarafından anlaşılabilir olmalıdır
Leges breves esse oportet, quo facilius teneantur - Daha kolaylıkla uyulması için kanunların kısa olması lazımdır
Leges posteriores priores contraris abrogant - Sonraki kanunlar önceki kanunları ilga eder
Lex est dictamen rationis - Kanun aklın emridir
Lex est ratio summa, quae iubet quae sunt utilia et necessaria, et contraria prohibet - Kanun en yüksek akıldır, faydalı ve lüzumlu olanı emreder ve tersi olanı yasaklar
Lex est, quod populus iubet atque consistit - Kanun halkın emrettiği ve koyduğudur
Lex iniusta non est lex - Adil olmayan kanun kanun değildir
Lex iubeat, non disputet - Kanun emreder, tartışmaz
Lex moneat, priusquam feriat - Kanun cezalandırmadan önce uyarmalıdır
Lex non prospicit, non respicit - Kanun geriye değil, ileriye yönelir
Lex nova ad praeterita trahi nequit - Yeni kanun geçmişe etkili olmamalıdır
Lex posterior derogat priori - Sonraki kanun öncekini yürürlükten kaldırır
Lex semper intendit, quod convenit rationi - Kanun daima aklın gereğini amaçlar
Lex specialis derogat legi generali - Özel kanun genel kanunu değiştirir
Liberum corpus nullam recipit aestimationem - Hür bir kimsenin bedeni para ile değerlendirilemez
Litorum usus publicus est - Kıyılar herkes tarafından kullanılabilir
Male iure nostro uti non debemus - Hakkımızı kötüye kullanmamalıyız
Mandatum morte dissolvitur - Vekalet ölümle sona erer
Mare liberum - Açık deniz - Deniz herkese açıktır
Mater semper certa est - Ana daima bellidir
Minor in delictis maior habetur - Haksız fiillerde küçük yaştaki kimse büyük kabul edilir
Mobilia non habent sequelas - Menkuller takip edilemezler; menkul mallar üzerindeki haklar iyi niyetli kişiler tarafından iktisap edilince kaybedilirler
Morbus est impedimentum legale - Hastalık kanuni bir engeldir
Mutuus dissensus - Karşılıklı irade uyuşması ile sözleşmeye son verilmesi
Ne bis in idem crimen iudicetur - Aynı suç dolayısıyla iki defa mahkumiyet kararı verilemez
Necat iudex ultra petita partium - Hakim tarafların talepleri dışına çıkamaz
Necessitas non habet legem - Zaruret kanun tanımaz
Necessitas probandi incumbit, illi qui agit - Ispat külfeti davacıya aittir
Necessitas publica maior quam privata - Toplumun ihtiyacı ferdin ihtiyacından daha önemlidir
Negabit frustra in medio prensus crimine - Suçüstü yakalanan kimse boşuna inkar edecektir
Nemo bis punitur pro eodem delieto - Hiç kimse aynı suçtan dolayı iki defa cezalandırılmamalıdır
Nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse habet - Hiç kimse sahip olduğu haktan fazlasını başkasına devredemez
Nemo punitur pro alieno delieto - Hiç kimse başkasının işlediği suç için cezalandırılamaz
Nemo tenetur se ipsum accusare (prodesse) - Hiç kimseden kendisini suçlaması beklenemez
Nihil iniquis venali iustitia - Satın alınabilen adaletten daha kötü bir şey olamaz
Nimium altercenda verit - Aşırı tartışma halinde gerçek kaybolur
Non alienat, qui dumtaxat omittit possessionem - Sadece zilyetliğinden vazgeçen kimse mülkiyeti elden çıkarmış olmaz
Non bis in idem - Aynı konuda dava tekrar olmaz
Non est resgula, quin fallit - Yanıltmayan hukuk kuralı yoktur
Non plus in accessione potest esse, quam in principali obligatione - Ana borçtan fazlası fer'ide mevcut olamaz
Non servata forma corruit actus - Şekle uyulmamışsa muamele yıkılır
Notorium non eget probatione - Herkesin bildiğini ispat gerekmez
Nulla fortior probatio, quam confessio partis - Taraf ikrarından daha kuvvetli delil yoktur
Nulla mora sine petitione - Talep olmadan temerrüd olmaz
Nulla poena sine lege - Kanun olmadan ceza olmaz
Nulla societas in aeternum - Ebediyete kadar devam eden şirket olmaz
Nullum crimen, nulla poena sine lege - Kanunsuz suç, kanunsuz ceza olmaz
Omne promissum cadit in debitum - Her vaat borca dönüşür
Omnes homines aequales sunt - Bütün insanlar eşittir
Omnia praesumuntur legitime facta, donec probetur contrarium - Aksi kanıtlanıncaya kadar her şeyin kanuni olduğu kabul edilir
Omnis qui profitetur artem, culpam levissimam praestat - Bir beceriyi meslek edinmiş olan herkes en hafif ihtimalinden sorumludur
Optime legum interpres rerum usus - Kanunların en iyi yorumlayıcısı uygulamalıdır
Pacat dant leges contractui - Üzerinde anlaşılmış olan husus sözleşmenin kanunudur
Pacta novissima servari oportet - En son kararlaştırılana uyulmalıdır
Pacta privata iuri publico derogare possunt - Kamu hukuku özel anlaşmalarla kaldırılamaz
Pacta sunt servanda - Anlaşmalara uyulmalıdır
Pactum de contrahendo - İleride sözleşmenin yapılacağına ilişkin anlaşma
Par deliquentis et suasoris culpa est - Failin ve azmettirenin kusuru eşittir
Pater semper incertus est - Babanın kim olduğu kesin değildir
Pectus facit iuris consultum - Hukukçunun kalbi olmalıdır
Perfecta emptione periculum ad emptorem respicit - Alım satım tamam olunca hasar alıcıya geçer
Periculum est emptoris - Hasar alıcıya aittir
Petitori incumbit probatio - İspat külfeti davacınındır
Poena constitur in emendationem hominum - Ceza insanların düzelmesi konulmuştur
Poena corporalis maior qualibet poena pecuniaria - Bedeni ceza her türlü para cezasından daha ağırdır
Poena debet commensurari delieto - Ceza file göre ölçülmelidir
Poena ex delicto defuncti heres teneri non debet - Ölenin fiilinin cezası mirasçıya yükletilmemelidir
Poena potius molliendae sunt quam asperandae - Cezalar ağırlaştırılmaktan daha çok hafifletilmelidir
Poenalia non sunt extanda - Cezai meseleler genişletilmelidir
Possessio non est iuris, sed facti - Zilyetlik hukuka değil, fiiliyata ilişkindir
Possessor malae fidei ullo tempore non praescribit - Kötü niyetli zilyet herhangi bir zamanın geçmesiyle malik olmaz
Praetor ıus dicere potest, facere non potest - Hâkim hukuku söyleyebilir, fakat yaratamaz
Princeps legibus solutus - Hükümdar kanunlarla bağlı değildir
Principale trahit acessionem - Teferruat asla tabidir
Prior tempore potior iure - Zaman itibarıyla önce gelen hakta kuvvetlidir
Probare debet, qui dicit, non qui negat - İspat yükümlülüğü inkâr edene değil, iddia edene aittir
Probatio incumbit ei, qui dicit - İspat iddia edene aittir
Probatio onus petitoris, commodum posseroris - İspat davacının külfeti, zilyedin nimetidir
Propter necessitatem illicitum efficitur - Zaruret halinde caiz olmayana müsaade edilir
Prout, quidque contractum est, ita et solvi debet - Akdedilen hukuki işlem yapıldığı şekilde ortadan kaldırılmalıdır |
