Siyonizm, Yahudilerin, Filistin topraklarında yeniden bir vatan kurmasına destek veren uluslararası siyasi bir harekettir. Söz konusu yer, Tevrat’ta “İsrail Diyarı” diye geçen, İbranice “Eretz Yisra’el” denen topraklardır.

Sponsor Bağlantılar

İsrail devletinin kurulmasından bu yana geçen zaman içinde Siyonist hareket de şekil değiştirmiş ve öncelikli olarak Modern İsrail devletine katkıda bulunmayı hedefleyen bir kisveye bürünmüştür. (1)
Siyonizm, İ.Ö. 1200’le, “İkinci Tapınak Dönemi”nin sonları olan İ.S. 70 yılları arasında “Yahudi Ulus” fikrinin oluşmasıyla birlikte, “İsrail Diyarı” kavramı temelinde şekillenerek ve Yahudilerin tarihi bağları ile dini geleneklerine de atıfta bulunarak ortaya çıkmış siyasi bir harekettir. (2)

Yahudilerin, Avrupa’nın dört bir yanında yükselen “antisemitizm”e verdiği tepkiden doğan Siyonist hareketin kurucu kadrosu, çoğunlukla laik dünya görüşüne sahip Yahudilerden oluşmaktaydı. Siyonizm, ırkçılığa kayan aşırı milliyetçi bir görüştür.

Başlangıçta, asimilasyona ve Yahudilerin Avrupa’daki düşkün durumuna tepkiden doğan birçok Yahudi siyasi hareketten biri olan Siyonizm, daha sonra hızla gelişmiş ve “Yahudi Soykırımı/Holokostnın ardından, diğer siyasi hareketler arasından sıyrılarak hâkim güç haline gelmiştir.

Siyonist fikri akım, gazeteci Theodor Herzl’in, “Yahudi Devleti/Der Judenstaat” adlı eserinin yayımlanmasından sonra, 19. yüzyılın sonlarına doğru kuruluş aşamasını tamamlayarak siyasi bir harekete dönüştü.

“İsrail Diyarı”na Yahudi akışını telkin ve teşvik etmeyi amaçlayan bu hareket, Yahudilerin anavatanı “İsrail’i kurma” politik hedefine 1948 yılında ulaştı. Savunucuları, Siyonizm’in amacını, “Yahudi ulusunun kendi kaderini tayin hakkı” olarak açıklamıştı.

İsrail’de yaşayan Yahudilerin, dünya üzerindeki Yahudiler içindeki ağırlığı, hareketin hayata geçirilmesinden itibaren sürekli bir artış gösterdi. (3)

Siyonizm kavramı, “Siyon”dan, İbranice “Tzi-yon” kelimesinden türetilmiştir. Bu kavram aslında Kudüs yakınlarında bulunan “Siyon Dağı” ile bu dağ üzerinde bulunan “Siyon Kalesi”ni belirtmek için kullanılmaktaydı. Sonraları, Kral Davud döneminde Siyon, tüm Kudüs şehrine ve İsrail Diyarı’na atıf için kullanılan bir kavrama dönüşmüştür. Tevrat’ın birçok ayetinde, İsrailoğulları’ndan “Siyon Halkı” ya da “Siyon’un oğulları-kızları” diye bahsedilmektedir.

Yahudi milliyetçiliğini tanımlamayan bir terim olan “Siyonizm”, ilk Yahudi öğrenci hareketi “Kadimah”ın kurucusu Avusturyalı Yahudi yayımcı Nathan Birnbaum tarafından çıkarılan “Selbstemanzipation” adlı gazetede, 1890 yılında dile getirilmişti. (4)

Siyonistler, Yahudi anavatanını sadece “Eretz Israel”de kurmayı tasarlayan bir Yahudi milliyetçi hareketi olsaydı, toprakçılık/tertoryalizm’ tan ayrılabilirdi. Siyonist hareketin ilk dönemlerinde Yahudilerin, Avrupa dışına yerleştirilmesine yönelik bir dizi teklif getirilmiş, ancak bunlar ya reddedilmiş ya da başarısız girişimler olarak kalmıştı. Öte yandan, bu tekliflerin yarattığı tartışmalar, Siyonist hareketin niteliklerinin anlaşılmasına ve odaklandığı hedefin ne olduğunun tanımlanmasına yardımcı oldu.

1939 Siyonist Kongresi’nde, çeşitli ülkelerde faaliyet gösteren 70.000 Polonya Yahudisi, bu toplantıda temsil edilmeyen “Revizyonist Siyonizm”i desteklemişti. (5)

Polonya: Üye sayısı 299.165, Delege Sayısı 109
ABD: Üye sayısı 263.741, Delege Sayısı 114
Filistin: Üye sayısı 167.562, Delege Sayısı 134
Romanya: Üye sayısı 60.013, Delege Sayısı 28
Birleşik Krallık: Üye sayısı 23.513, Delege Sayısı 15
Güney Afrika: Üye sayısı 22.343, Delege Sayısı 14
Kanada: Üye sayısı 15.220, Delege Sayısı 8

Küresel çapta faaliyet gösteren Siyonist hareket, temsili demokrasi şeklinde yapılandırılmış yönetsel sistemiyle çok uluslu bir örgüttür. Dört yılda bir kongreler düzenler ve kongreye katılan delegeler üyeler tarafından seçilir. Üyeler, “şekel” adı verilen bir aidat öderler. Kongrelerde, delegeler 30 kişiden oluşan icra kurulunu, bu kurul ise hareketin liderini seçer.

Kuruluşundan itibaren demokratik yapısal ve yönetsel bir görünüm sergileyen örgüt, kadınlara da oy hakkı vermiştir. Kadınların, Birleşik Krallıkta bile oy hakkının olmadığı zamanlarda, Siyonist hareketin böyle bir hakkı üyelerine tanımış olması daha fazla desteklenmesine ve yaygınlaşmasına sebep olmuştur.

Çok uluslu Siyonist hareket, bir anavatan kurma isteğiyle, 1917’ye kadar devamlı küçük ölçekli göçleri teşvik etmiş, “Yahudi Ulusal Fonu” (6) ve “İngiliz-Filistin Bankası” (7) gibi kuruluşlar eliyle de hedefe varma stratejisini izlemiştir. 1942’de düzenlenen “Biltmore Konferansı”nda, Siyonist hareket program değişikliği yaptı ve bir Yahudi devleti kurulmasını ilke olarak benimsediğini ilan etti.

1968’de Kudüs’te toplanan “28. Siyonist Kongresi”nde, “Kudüs Programı”nda belirtilen beş nokta, Siyonizm’in amaçları olarak kabul edildi:

.Yahudi Halkının birliği ve İsrail’in Yahudi yaşamında sahip olduğu merkezi önem.
.Yahudi Halkının, tüm ülkelerden yapılacak göçler/Aliyah yoluyla, tarihi anavatanı olan “Eretz Israel”de bir araya gelmesi.
.Adalet ve barış vizyonu üzerine kurulu olan İsrail Devleti’nin güçlendirilmesi.
.Yahudi ve İbrani dili eğitiminin ve Yahudi ruhani ve kültürel değerlerinin teşviki yoluyla Yahudi Halkının kimliğinin korunması.
.Yahudi haklarının her yerde korunması.

İsrail devletinin kurulması hedefine varılmasıyla birlikte, Siyonist harekete katılımdaki o ilk heyecan ve verilen destek giderek azalmış olsa da, hareket içindeki ideolojik farklılıklar hem İsrail içinde ve hem de dünyadaki diğer Yahudiler arasında siyasi tartışmaların en önemli parçası olmaya devam etmektedir…

GezGin

(1)Başlangıçta Filistin’de bir Yahudi ulusal veya dini topluluğu oluşturulmasını, sonra da modern
İsrail’in desteklenmesini amaçlayan bir uluslararası hareket. Yahudilerin kadim memleketi diye adlandırdıkları Filistin’de bir Yahudi ulus devleti kurması ve buna destek verilmesini amaçlayan Yahudi milliyetçi hareketi olarak, 19. yüzyıl sonunda artan Antisemitizme tepki olarak filizlendi. Filistin’de yeniden bir Yahudi anavatanı kurmayı amaçlayan bir Yahudi Hareketidir.

(2)”… Kral Davud’un ilk Yahudi ulusuna şekil verdiği Siyon’dan”,Friedland, Roger ve Hecht, Richard To Rule Jerusalem, s. 27) ”Mesih inancının ima ettikleri ve yankıları ile son derece büyük bir siyasi güce sahip olduğu ve siyasi otorite, ülke egemenliği ve bir halk olarak Yahudilerin kaderine yönelik dini inancın son derece yaygın ve şiddetli çekişmelere konu olduğu İkinci Tapınak döneminin sonlarından itibaren, Yahudi ulusunun sosyal ve kültürel bir gerçeklik olduğu açık bir şekilde görülmektedir”, Roshwald, Aviel
(3)Halen dünyadaki Yahudilerin yaklaşık yüzde 40’ı İsrail’de, bir o kadarı da Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşamaktadır.
(4)Birnbaum bir süre sonra siyasi Siyonizme sırtını dönerek ilk “Haredi” hareketi olan “Agudat Israel”in genel sekreteri olmuştur.
(5)Siyonizm Rusya’da yasaklanmıştı.
(6)1901,Yahudilerin yerleşimi için toprak satın alan bir yardım derneği.
(7)1903,Yahudi işletmelerine ve çiftçilere kredi sağlayan bir kuruluş.