İşçi Siyonizmi”, Doğu Avrupa’da doğmuş Siyonist hareketin Sosyalist soslu tarzıdır. Sosyalist Siyonistlere göre, “Yahudilerin, yüzyıllar boyunca Yahudi düşmanı toplumlar içinde gördükleri baskı yüzünden aciz ve umutsuz bir hale düşmüştür. Bu ise Antisemitizmin daha da güçlenmesine davetiye çıkarmıştır.”

Sponsor Bağlantılar

Bu nedenle, “Yahudi ruhu ve toplumunda bir devrim gereklidir. Bunun için Yahudilerin kısmi olarak İsrail’e göç etmesi gerekir ki, kendilerine ait bir ülkede çiftçilik, işçilik ve askerlik yapsınlar ve böyle bir devrim gerçekleşebilsin.
Sosyalist Siyonistlerin çoğu, geleneksel din temelli Yahudilik uygulamalarının, Yahudi halkı arasında “diaspora” (1) zihniyetini devam ettirdiğini öne sürerek karşı çıkmış ve İsrail’de kırsal topluluklar/kibbutzim oluşturmuştur. Her ne kadar Sosyalist Siyonizm, Yahudilik temel değerleri ve ruhani ikliminden esinlenmiş ve bu felsefi temel üzerine oturmuş olsa da, Yahudiliğin tanımlanmasındaki farklı yaklaşımı, Ortodoks Yahudilikle aralarında karşıtlığa dayalı bir ilişkinin başlamasına neden olmuştur.

Filistin’deki İngiliz Manda Yönetimi döneminde İşçi Siyonizm, Yahudi yerleşimi/Yişuv’ nin siyasi ve ekonomik hayatında ağırlıklı bir güç haline gelmiş, 1977’deki İşçi Partisi’nin yenilgisiyle sonuçlanan seçimlere kadar da, İsrail’deki siyasi yapının hâkim ideolojisi olmaya devam etmiştir.

İşçi Partisi ve onun temsil ettiği ideoloji süreç içinde zayıflamış olsa da varlığını sürdürmektedir ve özellikle son yıllarda Batı Şeria ve Gazze’de bir Filistin Devleti’nin kurulmasını savunmakla dikkatleri üzerine çekmeyi başarmıştır.

Liberal Siyonizm/Genel Siyonizm: başlangıçta 1897 yılında toplanan “1. Siyonist Kongresi”nden 1. Dünya Savaşı’na kadar olan dönemde, Siyonist hareketin en başta gelen siyasi tarzı olmuştur. Genel Siyonistler kendilerini, Herzl ve Chaim Weizmann gibi, Siyonist liderlerin de hayranlık duyduğu liberal Avrupa orta sınıfı/burjuvazisi ile özdeşleştirmeye çalışmıştır.

Liberal Siyonist grup, İsrail siyasi hayatı içinde serbest piyasa ilkelerini, demokrasiyi ve insan haklarına bağlılığı savunan güçlü bir eğilim olma iddiasıyla faaliyetlerine devam etmektedir.

Milliyetçi Siyonizm, Revizyonist Siyonist hareketin içinden Jabotinski‘nin önderliğinde çıkmıştır. Revizyonistler, bir Yahudi devleti kurulmasının, Siyonizmin amaçlarından biri olduğu görüşünü reddettikleri için 1935’te “Dünya Siyonist Örgütü”nden ayrılmıştır.

Revizyonist Siyonistler, “Arapları, Yahudilerin kitlesel göçünü kabul etmeye zorlayarak, bölgedeki İngiliz çıkarlarını savunmak üzere Filistin’de bir Yahudi Ordusu kurulması” fikrini savunmuşlardı. 1977 sonrasında da Revizyonist Siyonist hareket evrilerek “Likud Partisi”ne dönüştü ve birçok hükümetin ana ortağı oldu.

Likud Partisi, “İsrail’in Batı Şeria ve Doğu Kudüs’teki kontrolünü sürdürmesini” savunmakta ve “Arap-İsrail anlaşmazlığında sert bir politik tavrı” benimsemekteydi. Daha sonra 2005’te, işgal altındaki topraklar üzerinde bir Filistin Devleti kurulması meselesinde kendi aralarında fikri ayrılığa düştüler ve barış görüşmelerinden yana olan üyeler Likud’ tan ayrılarak, “Kadima Partisi”ni kurdular.

Dini Siyonist Hareket, 1920 ve 1930’larda, Haham Abraham Izak Kook (2) ve oğlu Haham Zevi Judah Kook, Siyonist hareketin içinde din karşıtlığını ima eden söylemler olduğunu iddia etmişler ve Siyonizm’i reddetmişlerdi. Daha sonra Siyonizm’in felsefesinde derinlikli bir dini değer olduğunu görünce, Siyonizm’in ideallerine sarıldılar. Sonra da ortodoks ve laik Yahudiler arasında köprü vazifesi yaparak bir Ortodoks Yahudilik grubu kurmayı amaçladılar.

Siyonist gruplar, zamanla milliyetçi görüşlerinde yumuşamaya gitmişlerdi, “Altı Gün Savaşı” nı kazanmalarının ardından, Dini Siyonist anlayış yükselmeye ve İsrail siyasi yaşamının önemli bir aktörü haline gelmeye başladı.

Ulusal Dini Parti ve “Gush Emunim” ile ilişkilendirilen Dini Siyonist akım, Batı Şeria’daki Yahudi yerleşimleri konusunda ve Kudüs’ün “Eski Şehir” diye adlandırılan kısmının Yahudilerin kontrolü altına alınmasına yönelik çabalarda öne çıkan grup oldu.

Daha çok Modern Ortodoksları bünyesinde barındıran Dini Siyonizm, artan sayıda Ultra-Ortodoks Yahudi’yi (3) de içine almıştır. “Sefarad partisi”, Şas Siyonist hareket ile doğrudan ilişkili olmamakla beraber, genel olarak bir Ultra-Ortodoks gündem takip etmektedir.

Siyonizm, kendini Antisemitizmin her türü ile mücadele için konumlandırmış bir siyasi organizasyondur. Bazı Siyonistler, Antisemitizmin asla yok olmayacağına -Yahudilerin her zaman bunu akıllarında tutması gerektiğine- inanırken, bazı Siyonistler ise Siyonizm’i, Antisemitizmin ortadan kaldırılmasında bir araç olarak görmektedir.

Siyonistler, “Antik Yahuda”da özgürlüğü temsil eden bir Sami dili olan İbraniceyi konuşmayı tercih ediyorlar, Hıristiyan âleminin zulmü altında gelişen bir dil olarak gördükleri “Yidiş”i ise konuşmayı reddediyorlardı. Daha sonra, İbranicede yenileşme çalışması yaparak günlük yaşamda kullanıma uygun hale getirdiler.

İsrail’e göçten sonra birçok Siyonist, diaspora/kopuntu’daki anadili konuşmayı reddetmiş ve İbranice yeni isimler almışlardır. (4) Bu tavrın temelinde, kopuntunun, Yahudi birey ve ulusal yaşamının olgunlaşması sürecini kısıtladığı duygusu vardır.

İsrail Diyarı/Eretz Yisra’el’ nda her zaman bir Yahudi cemaati bulunmuşsa da, İ.S. 1. yüzyıldan itibaren, Yahudilerin çoğunluğu sürgünde yaşamıştır. Yahudi inancına göre, İsrail Diyarı yani Siyon, Tevrat’ta Tanrı tarafından kendilerine vaat edilmiş topraklardır. İ.S. 2. yüzyıldaki “Bar Kokhba” ayaklanmasının ardından, Romalılar, Yahudileri, Filistin’den sürgün etmiş ve Yahudi kopuntusuda bu olay nedeniyle ortaya çıkmıştı.

19. yüzyıla gelindiğinde, Yahudi siyasi hayatı içinde, Filistin’e dönüşü savunan fikri akımlar daha çok benimsenir ve desteklenir oldu. Siyonist hareketten önce “Aliyah/Filistin’e göç” ile Yahudiler, Siyonizm’in fiilen başladığı yıl olarak kabul edilen 1897 öncesinde de Filistin’e göç etmekteydi.

1882’de
Filistin’e ciddi bir Yahudi göçü başladı. Göçmenlerin çoğu, sık sık gerçekleştirilen etnik temizleme/pogromlar den ve devlet yönetimindeki baskıdan kaçtıkları Rusya’dan geliyordu. Bu gruplar, Batı Avrupa’nın Yahudi hayırseverlerinden gelen mali destekle bir dizi tarımsal yerleşim alanı oluşturdu. Rus Devrimi ve Nazi saldırılarının başlamasıyla birlikte yeni Aliyahlar gerçekleştirildi.

1890’larda, Theodor Herzl, Siyonist harekete yeni bir heyecan ve ideoloji ile beraber fiili bir aciliyet katarak, Dünya Siyonist Örgütü/WZO‘ nün oluşturulduğu 1897 İsviçre, Basel şehrinde düzenlenen ilk kongrenin toplanmasını sağladı. Herzl’in gayesi, Yahudi devleti hedefinin elde edilmesi için gerekli hazırlık niteliğindeki adımları başlatmaktı. Herzl’in Filistin’i hâkimiyeti altında tutan Osmanlı yöneticileriyle siyasi bir antlaşma yapma girişimlerinin başarısızlıkla sonuçlanması üzerine, başka hükümetlerin desteği arandı. Filistin’de küçük ölçekli yerleşimlere destek veren WZO, Yahudilik duygusu ve bilincini güçlendirmeye ve dünya çapında bir federasyon kurmaya odaklandı.

Filistin’in nüfus yapısındaki değişiklikler:

Yıl 1922 Müslümanlar 486.177,    Yahudiler 83.790,   Hıristiyanlar 71.464,   Diğerleri 7.617
Yıl 1931 Müslümanlar 493.147,    Yahudiler 174.606, Hıristiyanlar 83.500,   Diğerleri 10.101
Yıl 1941 Müslümanlar 906.551,    Yahudiler 474.102, Hıristiyanlar 125.413, Diğerleri 12.881
Yıl 1946 Müslümanlar 1.076.783, Yahudiler 608.225, Hıristiyanlar 145.063, Diğerleri 15.488

Uzun bir devlet yönetiminde soykırım ve etnik temizleme/pogromlar siciline sahip olan Rus İmparatorluğu, yaygın şekilde Yahudi halkının tarihi düşmanı olarak kabul edilmekteydi. Lider kadrosunun büyük bölümü Almanca konuşanlardan oluştuğundan, Siyonist hareketin merkezi de Berlin’deydi. 1.Dünya Savaşı başlangıcında, Yahudilerin/Siyonistlerin büyük bölümü Rusya’ya karşı verdiği savaşta Almanya’nın safında yer aldı…

GezGin

(1)Yunanca “dağılma” demek olan diaspora terimini Yahudiler, bir yönüyle tarihin eski dönemlerinde, Babil sürgünü ile ülkelerinden kovulmalarını ve dünyaya yayılmalarını anlatmak için kullanmaktadır. Diğer yönüyle de yabancı ülkelerde yaşayan Musevilerin oluşturduğu cemaatlerin toplamını ifade eder.
(2)İlk Filistin Hahambaşı.
(3)Daha geleneksel Yahudilik.
(4)Eliezer Schweida göre diaspora/kopuntu’daki yaşamın reddi, Siyonizm’in temel/merkezi ilkelerinden biridir.